Czym jest optymalizacja tras?

Czym jest optymalizacja tras i dlaczego coraz więcej firm ją stosuje?

Planowanie tras jest tematem coraz częściej poruszanym w firmach zajmujących się transportem i usługami w terenie. W zagranicznych, szczególnie zachodnich przedsiębiorstwach z branży TSL, optymalizacja tras od lat stanowi podstawę codziennego planowania pracy.

W Polsce dopiero od niedawna zaczynamy doceniać zalety programów do optymalizacji tras i dostrzegać, że planowanie przejazdów przynosi wymierne korzyści nie tylko dużym firmom logistycznym, ale również mniejszym przedsiębiorstwom, które realizują swoje usługi z wykorzystaniem pojazdów.

W tym artykule wyjaśniamy:

  • czym jest optymalizacja tras,

  • dlaczego ręczne planowanie przestaje być wystarczające,

  • kiedy trasa jest naprawdę optymalna,

  • dla kogo takie rozwiązania mają największy sens.

Co to jest optymalizacja tras?

Optymalizacja tras polega na wyznaczaniu najbardziej efektywnych przejazdów dla jednego pojazdu lub całej floty, przy uwzględnieniu wielu czynników operacyjnych i kosztowych.

W praktyce oznacza to analizę m.in.:

  • liczby przejechanych kilometrów,

  • zużycia paliwa,

  • odcinków płatnych i bezpłatnych,

  • natężenia ruchu, korków i wypadków,

  • ładowności i pojemności pojazdu,

  • kosztu pracy kierowcy.

Do automatycznej optymalizacji tras wykorzystywane są wyspecjalizowane aplikacje, które analizują tysiące, a nawet miliony możliwych wariantów przejazdów i na tej podstawie generują najbardziej opłacalne trasówki.

Dlaczego ręczne planowanie tras nie jest optymalne?

Na pierwszy rzut oka odpowiedź wydaje się prosta — optymalna trasa to trasa najkrótsza. Tak byłoby jednak tylko w świecie idealnym, w którym poruszamy się po prostych liniach i ze stałą prędkością.

Rzeczywistość wygląda inaczej.
Sieć dróg przypomina raczej żywy organizm, w którym:

  • zmienia się organizacja ruchu,

  • poruszamy się z różną prędkością,

  • korzystamy z różnych typów dróg, tuneli i mostów,

  • przejeżdżamy przez bramki na odcinkach płatnych,

  • szukamy miejsc parkingowych przy punktach docelowych.

Poruszanie się po miastach i pomiędzy miejscowościami jest znacznie bardziej złożone, niż pokazuje to mapa. W zależności od liczby punktów, długości tras i wielkości floty istnieją setki tysięcy, a nawet miliony możliwych kombinacji przejazdów, których człowiek nie jest w stanie jednocześnie przeanalizować.

To zadanie znacznie lepiej wykonuje komputer, wykorzystując algorytmy optymalizacyjne.

Kiedy trasa jest naprawdę optymalna?

Ze względu na zmienne warunki drogowe i różne potrzeby firm, nie istnieje jedna uniwersalna „najlepsza trasa”. To, co dla jednego kierowcy będzie rozwiązaniem idealnym, dla innego może być zupełnie nieopłacalne.

Dlatego systemy do optymalizacji tras pozwalają określić cel optymalizacyjny, który może być inny dla całej floty lub dla pojedynczego pojazdu.

Najczęściej spotykane cele optymalizacji to:

  • najkrótszy czas przejazdu,

  • najmniejsza liczba przejechanych kilometrów,

  • najtańsza trasa.

Poza głównym celem planer tras umożliwia uwzględnienie dodatkowych parametrów, takich jak:

  • okna czasowe — trasa jest układana tak, aby kierowca dotarł do klienta w określonym przedziale czasu,

  • typ pojazdu — np. mroźnia, cysterna, pojazd ciężarowy,

  • pojemność i ładowność pojazdu,

  • regiony pracy — automatyczny podział tras według obszarów,

  • punkty startu, zakończenia i postoju.

Dla kogo jest optymalizacja tras?

Optymalizator tras to narzędzie wspierające efektywne planowanie pracy kierowców. Jest szczególnie przydatny dla:

  • logistyków,

  • planistów,

  • koordynatorów tras,

  • firm realizujących dostawy lub usługi w terenie.

Im większa flota i liczba punktów na trasach, tym większe korzyści przynosi automatyczna optymalizacja. Nie oznacza to jednak, że mniejsze firmy nie odczują jej efektów.

Nawet przy flocie liczącej kilka pojazdów oszczędności czasu i kosztów są widoczne na każdej trasie, co w skali miesiąca lub roku daje bardzo wyraźne rezultaty.

Kiedy warto wdrożyć optymalizację tras?

Optymalizacja tras staje się szczególnie potrzebna, gdy:

  • kierowcy codziennie realizują wiele zadań w terenie,

  • liczba punktów na trasach przekracza kilkanaście dziennie,

  • ręczne planowanie zaczyna generować opóźnienia i błędy,

  • firma chce lepiej zarządzać flotą i obsługą klienta.

Nowoczesne planery tras oferują dziś nie tylko wyznaczanie przejazdów, ale także funkcje wspierające komunikację z klientami, raportowanie i monitorowanie realizacji tras, zbliżając się funkcjonalnie do systemów klasy TMS.

Podsumowanie

Optymalizacja tras to nie tylko skracanie dystansu, ale przede wszystkim świadome zarządzanie czasem, kosztami i zasobami floty. Dzięki wykorzystaniu algorytmów możliwe jest planowanie tras w sposób, który byłby nierealny do wykonania ręcznie — zwłaszcza przy większej liczbie pojazdów i punktów.